METRAbók - śtgįfa 3.1
Leišbeiningar um notkun

Śtgįfunśmer handbókar: 1.0.1 (dags: 2000.08.31)

METRAvefur

i. Efnisyfirlit
1. Inngangur
2. Skrįning
2.1. Afritašur innslįttur
3. Leit
3.1. Leit ķ METRAvef
3.2. Leišréttingar
4. Listar
5. Śtlįn-Lįnžegar
6. Tķmarit
6.1. Skrįning
6.2. Leit og višbętur

ii. Notkun leturgerša
Heiti forrita
Heiti hluta į skjį
Heiti hnappa į skjį
Heiti lykla į lyklaborši
Innslįttur notanda
Athugasemd

Efst

1. Inngangur

Žegar METRAbók er opnuš birtist leitarskjįrinn .

Leitargluggi METRAbókar

Ef žiš lokiš leitarskjį (smelliš į X efst ķ hęgra horni hans) birtast valmyndir meš žeim žįttum sem notašir eru ķ METRAbók. Mest notušu žęttirnir eru skrįning, leit, listar, śtlįn og tķmarit og verša žeim gerš nokkur skil hér.
Efst

2. Skrįning

Skrįning er fyrir allt safnefni nema tķmarit sem žiš skrįiš ķ žįttinn Tķmarit.

Skrįningargluggi fyrir bękur

Skrįning er einföld ķ METRAbók og leišir mann įfram.
Žrķr hlutar skrįningargluggans eru sżnilegir:
  • Hluti sem sżnir skrįningu rits jįfnóšum og skrįš er
  • Hluti til hęgri sem sżnir höfuš, śtgefendur og efnisorš sem hęgt er aš velja śr mešan į skrįningu stendur.
  • Lķna nešst į skjį sem skrįš er ķ. Heiti hennar breytist eftir žvķ sem skrįningu mišar įfram.
  • Lķtill reitur, Eintök, er til vinstri į skjį. Ķ hann skrįiš žiš fjölda eintaka, lķka žótt žaš sé bara eitt.
Ašfanganśmer kemur sjįlfkrafa žegar eintakafjöldi hefur veriš skrįšur. Žaš gildir einnig sem strikanśmer . Žaš er prentaš śt į lķmmiša sem settur er į bókina eša annaš safngagn sem veriš er aš skrį. Strikanśmerin eru naušsynleg ef tölvuvęša į śtlįnin og best er aš hafa žau meš frį upphafi. Žaš getur sparaš mikla vinnu sķšar meir. Žiš getiš breytt nśmerunum, t.d. vališ žaš fyrsta og sķšan telur forritiš įfram. Góš regla er aš hafa nśmeriš langt, t.d. sex stafi minnst (byrja į 000001) - safnkostur ženst ótrślega mikiš śt.
Strikanśmerin eru prentuš żmist ein sér eša meš kjalmiša. Til aš prenta śt strikamerki smelliš žiš į Frįlag og veljiš sķšan Įn kjalmiša eša Meš kjalmiša.
Žiš prentiš žau śt į lķmmiša ķ stęršinni 70x24,5 mm. Žiš getiš skrifaš heiti bókasafns/stofnunar į lķmmišann fyrir ofan strikamerkiš. Žaš geriš žiš meš žvķ aš breyta kjalstrik.ini skrįnni sem er aš finna žar sem gagnagrunnurinn er geymdur.
Viš hlišina į Ašfanganśmeri er hęgt aš skrį stašsetningu og getur žaš komiš sér vel ef safniš er į fleiri en einum staš. Hér į eftir er dęmi um skrįningu bókar og er ritiš Sįl aldanna notaš sem dęmi.
Dęmi: Skrįning bókarinnar Sįl aldanna
  • Eintök: 1
  • ISBN: 9979-54-202-0. ISBN nśmer ęttu allir aš skrį - žaš er kennitala hverrar bókar. Best er aš skrį žaš eins og žaš birtist į bók.
  • Hvert er höfušiš:? Sįl aldanna (Bókina Sįl aldanna skrįum viš į titil og smellum į titil ķ litla reitnum lengst til hęgri ķ skrįningarlķnu. Titillinn kemur žį upp žegar žiš fariš yfir ķ titilsviš. Ef žiš skrįiš į höfund veljiš žiš nafn. Einnig er hęgt aš velja stofnun eša rįšstefnu. Slįiš inn nafn eins og žiš viljiš hafa žaš ķ höfši, t.d. Gušmundur Jónsson (ķsl. höf.), Larsen, Knud (erl. höf.). Til hjįlpar opnast stór gluggi til hęgri meš įšur skrįšum höfundum, stofnunum og rįšstefnum sem skrįš hafa veriš ķ svišiš. Ef höfundurinn hefur veriš skrįšur įšur žį fęrist merkingin ķ listanum į žaš nafn eftir žvķ sem žiš skrifiš meira af žvķ inn. Ef rétt nafn finnst žį mį sękja žaš meš žvķ aš styšja į Ctrl+Enter lyklana (į viš ķ öllum tilfellum žar sem svona listar birtast!). Žessi ašferš kemur ķ veg fyrir villur og tvķverknaš, sparar innslįtt og tryggir aš sama heiti sé notaš, hvort sem um er aš ręša höfund, stofnun eša rįšstefnu.
  • Hver er titillinn:? Sįl aldanna - kemur sjįlfkrafa ķ lķnuna af žvķ žiš smelltuš į titil įšan.
  • Hvert er śtgįfuformiš? Bók Sumir fylla ekki ķ žennan reit en žaš getur veriš įgętt. Bók, skżrsla, greinargerš, sérprent, geisladiskur, myndband - žessar skilgreiningar veita vķsbendingar um form og hvar ķ safninu į aš leita aš viškomandi riti.
  • Hver er 1. undirtitillinn? ķslensk bókasöfn ķ fortķš og nśtķš Ef undirtitill er enginn er žessu sleppt.
  • Hver er 2. undirtitillinn? Žessu er sleppt žar sem hann er enginn ķ žessu tilviki. Hęgt er aš skrį fleiri undirtitla
  • Hver er 1. įbyrgšarašildin? ritstjórar Gušrśn Pįlsdóttir
  • Hver er 2. įbyrgšarašildin? og Sigrśn Klara Hannesdóttir Hér er vališ aš skrį ritstjóra (höfunda) eins og žeir koma fyrir į titlisķšu rits en ykkar er vališ. Ašalatrišiš er aš skrį alltaf sömu nafnmyndina, t.d. Sigrśn Klara Hannesdóttir en ekki Sigrśn K. Hannesdóttir. Mjög gott er aš skrį nöfn eins og žau birtast ķ GEGNI (skrį Landsbókasafns Ķslands - Hįskólabókasafns).
  • Śtgįfa: Žetta sviš er ašeins notaš ef um ašra en 1. śtg. er aš ręša.
  • Śtgįfustašur: Reykjavķk Ef um marga śtgįfustaši (borgir) er aš ręša er yfirleitt sį fyrsti lįtinn duga. (Ķ bókinni Sįl aldanna kemur heiti śtgįfuborgar hvergi fram žannig aš ef žiš viljiš vera nįkvęm setjiš žiš Reykjavķk ķ hornklofa [Reykjavķk].)
  • Forlag: Félagsvķsindastofnun Hįskóla Ķslands : Hįskólaśtgįfan. Ķ žessu dęmi eru forlögin tvö. Žiš slįiš inn heiti forlags eša veljiš śr hęgri glugga. Žaš tryggir samręmi og sparar innslįtt.
  • Śtgįfuįr: 1997
  • Form og umfang: 448 s. Hér skrįiš žiš śtgįfuform, t.d. geisladiskur, skżrsla, myndband - ef žiš hafiš ekki žegar gert žaš (sjį Hvert er śtgįfuformiš?)
  • Myndefni: myndir, lķnurit, töflur Hér skrįiš žiš allt myndefni
  • Stęrš: 25 sm Hér skrįiš žiš hęš bókar ķ sentķmetrum.
  • Fylgiefni: Ef t.d. laus kort fylgja riti žį eru žau skrįš hér
  • 1. marktįkn: 027.049.1 Hér skrįiš žiš flokkstölu -Dewey
  • 2. marktįkn: Sįl Hér koma rašstafirnir sjįlfkrafa (fyrstu žrķr stafir ķ höfši)
  • 3. marktįkn. Hér skrįiš žiš + flokkstölu -Dewey ef um hana er aš ręša. Reynsla margra er žó sś aš betra sé aš sleppa aukaflokkstölu ķ tölvukerfinu en skrį žess ķ staš mörg efnisorš og leita sķšan aš žeim.
  • Ritrašartitillinn: Hér skrįiš žiš ašalheiti ķ ritröš ef um hana er aš ręša.
  • 1. ritrašarundirtitill. Stundum er ritröšum skipt upp og žį er žetta sviš notaš.
  • Įbyrgšarašili ritrašar: Margir sleppa žessu sviši - žaš er aš sjįlfsögšu val eins og flest annaš.
  • Tölumerking ritrašar: Hér skrįiš žiš nśmer ritrašar: Dęmi: Fjölrit RALA 203 yrši skrį žannig aš Fjölrit RALA kęmi ķ Ritrašartitil og 203 ķ tölumerkingu ritrašar.
  • Athugasemd: Hér getiš žiš skrįš hvašeina sem ykkur dettur ķ hug um viškomandi rit.
  • 1. efnisorš: bókasöfn
  • 2. efnisorš: skjalasöfn
  • 3. efnisorš: handritasöfn
  • 4. efnisorš: safnažjónusta
  • Žegar žiš skrįiš efnisorš styšjist žiš viš listann ķ stóra glugganum til hęgri. Ef žiš byrjiš meš tómt gagnasafn komiš žiš ykkur smįm saman upp efnisoršalista. Athugiš aš nota stašlašar efnisoršaskrįr eins mikiš og mögulegt er. Hęgt er aš gefa nęr óteljandi efnisorš - athugiš bara aš slį ašeins eitt inn ķ hvert sviš. Efnisorš eru įkaflega mikilvęg viš skrįningu og leit. Fęstir notendur muna flokkstölur en lżsandi efnisorš standa alltaf fyrir sķnu. Menn nota żmist ķslensk eša ensk efnisorš, sumir hvort tveggja, allt eftir ešli safns/stofnana. Efnisoršum er hęgt aš breyta hvenęr sem er. Žiš smelliš žį į takkann Leišrétta nešan viš efnisoršalistann. Žannig er hęgt aš bęta listann og samręma efnisoršagjöf.
    Athugiš aš efnisorš breytast ķ einstökum fęrslum ef žeim er skipt śt fyrir önnur ķ listanum
  • Aukafęrsla į nafn - titil - Yfirleitt er žetta ófžarfi žegar um tölvuskrį er aš ręša.
  • Athugiš aš mešan veriš er aš skrį er alltaf hęgt aš flakka milli sviša sem žegar hefur veriš skrįš ķ meš žvķ aš nota örvalyklana. Einnig er hęgt aš skoša įšur skrįš efni meš žvķ aš smella į hnappinn Aftur sem er nišri til hęgri. Įfram -hnappurinn flytur mann svo ķ sķšar skrįšar fęrslur (hér mį einnig nota PageUp og PageDown lyklana). Žegar bśiš er aš skrį bókina er įgęt regla aš lesa skrįningartextann ķ heild ķ stóra glugganum og leišrétta hugsanlegar villur. Sķšan er smellt į Vista eša Įfram.

Efst

2.1. Afritašur innslįttur

Til žess aš spara tķma viš innslįtt er gott aš skrį mörg rit ķ einu frį sömu stofnun. Setjiš bendil fremst ķ skrįningarlķnu, haldiš nišri Shift -lyklunum og slįiš į F-1 og texti śr sķšustu fęrslu kemur ķ svišiš. Žetta getiš žiš endurtekiš ķ öllum svišum. Ef žiš eruš til dęmis meš mörg rit ķ sömu ritröš frį einhverri stofnun žurfiš žiš einungis aš slį inn allar upplżsingarnar um fyrsta ritiš. Sķšan getiš žiš afritaš śr fyrri fęrslum žaš sem passar viš seinni rit. Athugiš žó aš ef žiš lokiš METRAbók er ekki hęgt aš afrita fęrsluna sem sķšast var skrįš fyrir lokun.
Efst

3. Leit

Leitarskjįr kemur alltaf upp žegar METRAbókin er ręst.

Leitargluggi METRAbókar

Einfaldast er aš leita ķ Allt en einnig er hęgt aš velja höfund eša titil. Ekki skiptir mįli hvar ķ leitarstreng oršiš sem žiš leitiš aš er. Žaš getur veriš mišjum titli eša mišri fęrslu. Žaš eina sem ber aš varast ķ Leit er aš slį inn smįorš žar sem forritiš leitar aš hverju orši fyrir sig og tengir žau saman į eftir. Žaš gęti tekiš nokkurn tķma aš finna allar bękur meš in, aš, on, ķ … Dęmi: Ef leitaš er nafninu Ingvi Žorsteinsson leitar forritiš fyrst aš Ingvi, sķšan aš Žorsteinsson og tengir sķšan saman žannig aš ašeins finnast fęrslur meš bįšum oršunum (eins og AND ķ Boolean-leit).
Safndeild. Einfaldast er aš leita ķ svęšinu Allt en aušvitaš mį takmarka leit viš tķmarit eša bękur (eša žęr safndeildir sem settar hafa veriš upp fyrir safniš ykkar).
Nišurstöšur leitar birtast ķ tveim gluggum, ķ žeim efri (og stęrri) listi meš stuttum fęrslum en ķ žeim nešri öll eša nęr öll sś fęrsla sem upplżst er ķ efri glugga. Vilji mašur skoša allar fęrslurnar smellir mašur į Frįlag og žį birtast fęrslurnar meš öllum meginžįttum skrįningar.Hęgt er aš skoša žęr į skjį, prenta śt eša vista ķ skrį.
Efst

3.1. Leit ķ METRAvef

Leit ķ METRAvef er svipuš og ķ METRAbók og žeir sem nota METRAbók ęttu - sé tęknin fyrir hendi - aš opna skrįr safna/stofnana sinna gegnum METRAvef žannig aš allir geti leitaš ķ skrįm viškomandi safns. Hęgt er aš opna leitaržįttinn į innra neti stofnunar ef fólk vill ašeins aš starfsmenn viškomandi stofnunar hafi ašgang aš skrį.
Efst

3.2. Leišréttingar

Žegar sį sem skrįir leitar ķ METRAbók getur hann leišrétt/lagfęrt skrįningu. Hann velur einfaldlega fęrsluna sem į aš laga og smellir į Leišrétta. Žį kemur skrįningarskjįrinn upp og hęgt er aš lagfęra fęrsluna aš vild. Muniš aš smella į Vista aš afloknum breytingum.
Efst

4. Listar

Hęgt er aš taka hina żmsu lista śr METRAbók. Fariš er ķ ašalvalmynd og smellt į Frįlag . Žar velur mašur t.d. efnisoršalista og getur afritaš hann ķ skrį til žess aš vinna meš, samręma o.fl. Einnig er hęgt aš velja ašfangalista, ž.e. allt sem skrįš er į įkvešnu tķmabili. METRAbókin sér um aš fęrslurnar séu snyrtilega śtprentašar og bżr til millifyrirsagnir ķ samręmi viš flokkun Deweys.
Skrįr sem bśnar eru til vistast sjįlfkrafa į svęši METRAbókar. Ekki er hęgt aš velja ašra slóš en einfalt aš flytja skrįna į žaš svęši sem vinna į hana į meš Leitara ( Explorer ).
Hęgt er aš haka viš žęr fęrslur sem mašur vill fį lista yfir - smella sķšan į Frįlag og žar ķ Ašeins valdar fęrslur . og sķšast į Įfram.
Sumum finnst betra aš lesa fęrslur į blaši en į skjį. Til žess aš fį alla skrįninguna śtprentaša fariš žiš ķ Frįlag, žar ķ Listar og žar undir ķ Próförk. Ķ Próförk koma allar upplżsingar ķ hverri fęrslu fram. Žeir sem senda reglulega lista yfir nż ašföng bóka til Lbs-Hbs ęttu til dęmis aš nota Próförk žvķ ISBN-nśmer bóka koma žar fram. Góš regla er aš skrį hjį sér dagsetningar žegar mašur prentar śt lista ķ GEGNI og nota hana sem byrjunardagsetningu nęst žegar mašur sendir lista yfir nżjar bękur.
Önnur góš regla fyrir žį sem senda ritauka ķ GEGNI getur veriš aš skrį ašfanganśmer/strikanśmer ritanna sem send eru hverju sinni (t.d. 3450-3560) til žess aš hafa yfirlit um fęrslur sem sendar hafa veriš ķ GEGNI.
Frįlag -Tölfręši - gefur lista yfir bękur skrįšar į įkvešnu tķmabili flokkašar eftir flokkunarkerfi Deweys . Mašur getur vališ milli ašalflokkanna 10 (000-999) (žį velur mašur Upplausn 100 ) og tuga (000, 010, 020, 030 o.s.frv) ( Upplausn 10 ). Fram kemur fjöldi bóka ķ hverjum flokki.
Efst

5. Śtlįn-Lįnžegar

Śtlįnahluti METRAbókar

Śtlįnakerfi fylgir METRAbók og er sjįlfsagt aš nota žaš. Žaš er forsenda žess aš hęgt sé aš sjį hvaša bękur eru ķ śtlįni og hverjir eru meš žęr. Einnig gefa śtlįn góša mynd af notkun safns. Lįnžegar eru skrįšir jafnóšum og žeir fį lįnašar bękur. Nżr lįnžegi er skrįšur meš žvķ aš velja į Śtlįn/śtlįn. Žį opnast nżr gluggi og mašur smellir į Nżr lįnžegi. Ķ gluggann sem žį opnast eru skrįšar allar naušsynlegar upplżsingar um viškomandi lįnžega. Athugiš aš kennitalan er slegin inn įn bandstriks. Stašlašur lįnstķmi er sjö dagar fyrir venjulegan lįnžega en 21 dagur fyrir kennara. Hęgt er aš breyta bęši starfsheiti lįnžega og śtlįnatķma. Forsenda žess aš nota śtlįnažįtt er aš strikamerkja safnefniš. Athugiš aš ašfanganśmer er žaš sama og strikanśmeriš. Nokkuš fer eftir safnategundum hvernig śtlįn eru notuš. Oft er žaš svo aš kennarar eša sérfręšingar hafa bękur langtķmum saman į skrifstofum sķnum. Įgęt regla er aš skrį skiladag rita sem eru ķ langtķmaśtlįni eftir įkvešinn tķma, t.d. 180 eša 365 daga, og athuga žį hvort viškomandi er meš bękurnar ennžį - oft lįnar fólk rit sķn į milli įn žess aš lįta bókavörš vita.
Efst

6. Tķmarit

Efst

6.1. Skrįning

Skrįningargluggi fyrir tķmarit

Tķmarit skera sig frį öšru safnefni og er žvķ naušsynlegt aš skrį žau ķ žar til gert sniš. METRAbók hefur slķkt sniš - Tķmarit. Žegar nżtt tķmarit er skrįš borgar sig aš gera žaš ķtarlega og nota žį glugga sem til stašar eru. ISSN-nśmer er t.d. lykilatriši. Ķtarlegar upplżsingar koma sér vel, svo sem žegar greiša žarf reikninga og veita upplżsingar. Gott aš skrį umbošsašila eša įskrifanda (ef hann er annar en safn). Žegar nżjum titli er bętt viš er smellt į Nżr og upplżsingarnar slegnar inn ķ žar til gerša reiti. Forritiš sér um aš ritiš fari į réttan staš ķ stafrófsröšinni.
Dęmi: Skrįning tķmaritsins Bókasafniš
Opniš Tķmarit og smelliš į Nżr
  • Titill : Bókasafniš
  • Žiš sleppiš Önnur mįlmynd og Eldra heiti
  • ISSN: 0257-6775
  • Śtgįfustašur: Reykjavķk
  • Forlag: Upplżsing
  • Athugasemd: BVFĶ, FB og Bókafulltrśi eru eldri śtgefendur
  • Žiš sleppiš įrgangsmerkingu nśna.
  • Smelliš į Uppfęra til aš vista.
  • Fęriš ykkur sķšan ķ gluggann Įrgangar og smelliš į Nżr. Žį opnast glugginn Nżr įrgangur
  • Ķ reitinn Įrgangur slįiš žiš inn 20 og ķ reitinn Śtgįfuįr slįiš žiš inn 2000. Žiš sjįiš aš tölurnar birtast strax ķ stęrri reitnum til hęgri.
  • Nęst setjiš žiš inn tölublaš/nśmer meš žvķ aš smella į Nżtt. Žį opnast glugginn Nżtt tölublaš. Žiš slįiš inn 1 og vistiš.

Nś finnst ykkur rétt aš skrį žaš sem til er af eldri įrgöngum af Bókasafninu og geriš žaš.
Žiš athugiš aš įrgangar og įr koma ķ sömu röš og žiš skįiš žau inn. Žiš viljiš aušvitaš fį įrgangana inn ķ réttri tķmaröš og breytiš henni meš žvķ aš smella į litlu takkana viš reitinn Röšun. Žiš getiš fylgst meš röšuninni ķ stęrri reitnum fyrir nešan. Žiš smelliš einfaldlega į žį fęrslu (įrgang og įr) sem žiš viljiš fęra til og sķšan į Röšun. Žetta gefur ykkur kost į aš slį allt inn ķ belg og bišu og taka sķšan til į eftir en ekki er samt męlt meš žvķ!
Ef žiš hafiš gert villur, til dęmis slegiš inn aukaįrgang, er aušvelt aš Henda honum en forritiš spyr ykkur žó tvisvar hvort žiš viljiš gera alvöru śr žvķ - allur er varinn góšur.
Hęgt er aš skrį forša tķmarita į einfaldari hįtt, t.d. 8-19(1984-1999). ( Bókasafniš er enn tekiš sem dęmi.) En žį athugiš žiš aš ekki er hęgt aš tengja greinar viš einstök hefti.
Möguleiki į skrįningu greina ķ einstökum tķmaritsheftum er gefinn ķ nešsta glugga og leišir mann įfram. Žiš žurfiš ašeins aš passa upp į aš hafa rétt hefti og įrgang upplżst į skjįnum žegar žiš hefjiš skrįninguna. Skjįrinn sem žiš fįiš upp er nęr eins og žegar bękur eru skrįšar
Gott er aš skrį greinar starfsmanna viškomandi stofnunar ķ Greinar. Žęr finnast žį einnig žegar leitaš er aš skżrslum eša bókum eftir žann hinn sama sem skrįšar eru ķ METRAbók.
Athugiš žó aš allt efni margra ķslenskra tķmarita er skrįš ķ tölvukerfi Lbs-Hbs, GREINI, t.d. allar greinar sem birst hafa ķ Bókasafninu . Nešst til hęgri eru merkingarnar Skrįning - opin - lokuš o.fl. Lokuš skrįning er notuš žegar tķmarit er hętt aš berast į safniš. Heil - óheil gefur til kynna hvort stök hefti vantar ķ foršann og ķslensk-erlend gefur upprunann til kynna. Sjįlfsagt er aš nota žessa möguleika.
Efst

6.2. Leit og višbętur

Žiš sem skrįiš tķmarit ķ METRAbók gangiš alltaf aš tķmaritunum žar ķ stafrófsröš. Žegar žiš bętiš viš heftum einstakra tķmarita opniš žiš skrįna og hafiš bendilinn į einhverju tķmariti žar. Žiš flettiš upp į tķmaritinu sem žiš viljiš finna meš žvķ aš slį į fyrsta staf ķ titli žess. Ef žiš eruš t.d. aš skrį tķmaritiš Journal of agricultural science slįiš žiš į J. Bendillinn stašnęmist žį viš efsta J-tķmaritiš ķ listanum og žiš renniš ykkur nišur hann žar til rétta ritiš finnst.
Nżr įrgangur og nżtt įr er fęrt ķ Įrgangur og heftin ķ Tölublöš jafnóšum og žau berast į safniš.
Oft er žęgilegt aš skrį foršann ķ athugasemdir eša įrgangsmerking, t.d. 12(1912)-44(1944) eša 50(1990)-59(1999) og breyta žessu svo eftir žvķ sem įrin lķša og fleiri įr og įrgangar bętast viš.
Ef žiš viljiš breyta einhverju ķ lżsingu tķmarits er smellt į Breyta ķ efstu lķnu. Breytingarnar eru sķšan slegnar inn og stutt į takkann Uppfęra . Mešan unniš er viš viškomandi tķmarit er letur į skjį dökkt en lżsist jafnskjótt og vistaš er.